Yangın ekolojisi, Yangın ve Ormanlar

Yangın ekolojisi, orman yangınlarının ekosistemlerdeki doğal rolünü, bitki ve hayvan türlerinin yangına nasıl uyum sağladığını ve yangının aslında bazı ormanlar için yıkıcı olmaktan ziyade yenileyici bir güç olabileceğini inceleyen bir bilim dalıdır.

Birçok insan yangını sadece felaket olarak görür — ki mega yangınlarda (özellikle son yıllarda Türkiye'de yaşadığımız gibi) gerçekten de büyük kayıplar olur. Ama yangın ekolojisi bize şunu öğretir: Bazı ekosistemler yangınsız kalırsa uzun vadede bozulabilir.Akdeniz tipi ormanlarda yangının doğal döngüsüTürkiye'nin Akdeniz ve Ege bölgelerindeki kırmızıçam (Pinus brutia) ormanları, makilikler ve bazı karaçam (Pinus nigra) toplulukları yangına bağımlı (fire-dependent) veya yangına uyarlanmış (fire-adapted) ekosistemlerdir.Tipik döngü şöyle işler:

• Yangın yaklaşık her 30–70 yılda bir doğal olarak çıkar (şimdi iklim değişikliği + insan kaynaklı nedenlerle çok daha sık ve şiddetli oluyor).
• Yangın sonrası:
  • Toprakta biriken organik madde (yangın öncesi ölü yaprak, dal vs.) yanar → besinler (özellikle fosfor, potasyum) hızlıca mineralize olur ve toprağa karışır.
  • Rekabet eden çalı ve küçük ağaçlar temizlenir → ışık ve alan açılır.
  • Kırmızıçam gibi türlerin tohumları yangın ısısıyla açılan kozalaklardan (serotinöz olmayan ama ısıya duyarlı) yayılır veya köklerden filizlenir.
  • Birçok otsu bitki ve bazı çalılar yangın sonrası ilk 2–5 yılda patlayıcı şekilde çoğalır.

Bu döngü sayesinde orman mozaik yapı kazanır: Yanmış, yarı yanmış ve yanmamış alanlar yan yana bulunur → biyoçeşitlilik artar.Yangına bağımlı / uyarlanmış bazı örnekler

• Kırmızıçam (Pinus brutia) → Kabuğu kalın ve ısı yalıtımlı → düşük-orta şiddetli yangınlarda hayatta kalır. Tohumları yangın sonrası açılan kozalaklardan çıkar.
• Makilerdeki bazı türler (kermes meşesi, laden, kekik vs.) → Yangından hemen sonra köklerden veya gövdeden filizlenir (sprouter stratejisi).
• Bazı böcekler ve kuşlar → Yangın sonrası ölü ağaçlarda beslenen odun yiyici böcekler çoğalır → bunları yiyen ağaçkakanlar, ötücü kuşlar gelir.
• Memeliler → Bazı türler (yaban domuzu, tavşan) yangın sonrası yeni filizlenen bitkilerden beslenir.

Yangın ekolojisinin kritik noktaları

• Düşük-orta şiddetli yangınlar ekosistemi yeniler.
• Mega yangınlar (çok yüksek şiddet, çok geniş alan, çok sık aralıklarla) → toprağın sterilizasyonu, erozyon, su tutma kapasitesinin kaybı, tohum bankasının yok olması → ekosistem toparlanamaz hale gelebilir.
• Türkiye'de son 20–30 yılda yangın rejimi değişti: Daha sıcak, daha kuru yazlar + insan kaynaklı ignisyonlar (neredeyse %90'ı insan kaynaklı) → doğal döngü bozuluyor.
• Yangın sonrası müdahale önemli: Bazı alanlarda doğal yenilenmeye izin vermek en iyisi iken, aşırı erozyon riski olan yamaçlarda hızlı toprak koruma + yerli tür fidanlama gerekebiliyor.

Kısacası yangın ekolojisi şunu söyler: Yangını tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak (sıfır yangın politikası) bazı ormanlarda ters teper — birikmiş yanıcı madde artar, orman yaşlanır ve tek tür hâkimiyeti oluşur. Bunun yerine akıllı yangın yönetimi gerekir: Kontrollü yakmalar (prescribed burns), yangın koridorları oluşturma, erken müdahale + yangın sonrası ekolojik restorasyon.
Türkiye'nin Akdeniz ormanları milyonlarca yıldır yangınla birlikte evrildi. Sorun yangının kendisi değil; yangının şiddeti, sıklığı ve zamanlaması artık doğal olmaktan çıktı.Bir sonraki yangın sezonunda ormana baktığınızda, belki de “Bu alan aslında yangını bekliyor” diye düşüneceksiniz. Doğa, bizim “felaket” dediğimiz şeyi bazen “temizlik ve yenilenme” olarak kullanıyor.

Computer - Internet Technology Design World ----Yangın ekolojisi----------- Bilim ve Toplum - Bilim ve Teknik -- --------sosyal medya, ------facebook, Instagram, internet, Pinterest, sosyal medya, Twitter, vine------ internet,oyun,bilgisayar,bilişim,Programlama, Network,Msn,Yahoo,messenger,Gmail,Hotmail,Cep, İPhone,Android