Orman ekosistemleri, yüzeyde gördüğümüz yeşillikten çok daha karmaşık, katmanlı ve neredeyse “akıllı” sistemlerdir. Ağaçların yeraltı konuşmalarının ötesinde, işte az bilinen bazı büyüleyici sırlar ve mekanizmalar:
1. Ormanlar kendi yağmurlarını “üretir”
Tropikal yağmur ormanlarında (özellikle Amazon’da) ağaçlar günde tonlarca su buharı salar. Bu nem, yukarı çıktığında yoğunlaşır ve yerel yağış döngüsünü başlatır. Bilim insanları buna “uçucu nehirler” diyor. Amazon’un yarısından fazlası kendi yarattığı yağmurla beslenir; orman kesilirse yağış azalır, kuraklık başlar ve sistem çöker.
2. “Ana ağaç” (mother tree) kavramı
Bazı çok yaşlı, büyük ağaçlar (özellikle Douglas köknar, sekoya gibi türlerde) etraflarındaki genç fidanlara ve hatta farklı türlerden ağaçlara daha fazla karbonhidrat ve besin gönderir. Bu ağaçlar adeta ormanın “anne”leri gibidir; gölgede kalan yavruları besler, hastalıklı komşularına yardım eder. Bir ormanda en büyük tehlike, bu ana ağaçların kesilmesidir — çünkü tüm ağ ağı çöker.
3. Orman zemini bir dev antibiyotik fabrikası
Toprakta yaşayan aktinomiset bakterileri ve bazı mantarlar, doğal antibiyotikler üretir. Orman toprağında yürürken ayaklarımızın altında sürekli bir “ilaç sentezi” gerçekleşir. Bu yüzden yaralı hayvanlar sıklıkla orman toprağında yuvarlanır; içgüdüsel olarak enfeksiyon kapmayı önlerler.
4. Bazı ağaçlar yangını “bekler”
Lodgepole çamı, Banks çamı gibi türlerin kozalakları ancak çok yüksek ısıda (yangın sırasında) açılır. Yangın, tohumların toprağa ulaşmasını sağlar ve rekabeti ortadan kaldırır. Yani yangın bu ağaçlar için felaket değil, yenilenme fırsatıdır.
5. Ormanlar hafızaya sahiptir
Ağaçlar, geçmiş kuraklıkları veya böcek saldırılarını “hatırlar”. Bir sonraki benzer stres geldiğinde, daha hızlı ve güçlü savunma molekülleri üretirler. Bu hafıza, epigenetik değişikliklerle (DNA dizisi değişmeden gen ifadesi değişimi) nesilden nesile bile aktarılabiliyor.
6. Yeraltı “ticaret merkezi”nde sahtekârlar da var
Mikoriza ağı üzerinden bazı bitkiler (örneğin bazı orkideler) fotosentez yapmadan tamamen komşu ağaçlardan şeker çalar. Bunlara “myko-heterotrof” denir. Ağaçlar bazen bu “bedavacıları” beslemeyi keser — ağın bir tür “ticari ambargosu” gibi.
7. Ormanın sesi sadece kuşlardan gelmez
Ağaçlar susuz kaldığında köklerinden ultrasonik “çıtırtı” sesleri yayar (20-150 kHz arası, insan kulağı duymaz). Bazı böcekler ve muhtemelen mantarlar bu sesleri algılayıp suyun yerini bulmaya çalışır. Orman sessiz değildir; sadece bizim duyamayacağımız frekansta konuşur.
8. En eski ormanlar hâlâ ayakta
Avustralya’daki Daintree yağmur ormanı yaklaşık 180 milyon yaşında — dinozorlardan bile eski. Brezilya’daki bazı Amazon parçaları da 50-60 milyon yıllık. Bu ormanlar, iklim değişikliklerine karşı inanılmaz direnç geliştirmiş.Bu sırların çoğu son 15-20 yılda anlaşılmaya başlandı ve hâlâ tartışılıyor. Bilim insanları hâlâ “orman bir süperorganizma mıdır?” sorusunu soruyor. Bazıları “evet, bir tür kolektif bilinç var” derken, bazıları “abartılıyor, daha çok tesadüfi simbiyoz” diyor.Bir dahaki sefere ormana girdiğinizde, ayaklarınızın altındaki o devasa ağın, tepenizdeki yaprakların sessizce birbirine mesaj gönderdiğini ve belki de sizin varlığınızı “fark ettiğini” hayal edin. Doğa, sandığımızdan çok daha canlı ve bağlantılı.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Computer - Internet Technology Design World -----------Bilim ve Teknik -----------internet,oyun,bilgisayar,bilişim,Programlama,Bilim Network,Msn,Yahoo,messenger,Gmail,Hotmail